Hemoroidalno tkivo je normalan deo analnog kanala. Sastavljeno je od krvnih sudova i vezivnog tkiva i učestvuje u zatvaranju analnog kanala i kontroli pražnjenja.
Hemoroidalna bolest nastaje kada se ovo tkivo uveća, otekne, upali, krvari ili ispadne iz analnog kanala. Simptomatski hemoroidi se u nekom trenutku života javljaju kod približno trećine odraslih osoba.
Najčešći faktori rizika su hronični zatvor, naprezanje pri pražnjenju, dugo sedenje, nedovoljno kretanja, gojaznost, trudnoća, porođaj i nasledno slabije vezivno tkivo.
Unutrašnji hemoroidi nalaze se iznad zupčaste linije, približno dva centimetra od analnog otvora. U toj regiji ima manje nervnih završetaka za bol, pa je njihov čest simptom bezbolno svetlocrveno krvarenje.
Prema Goliherovoj klasifikaciji, unutrašnji hemoroidi dele se na četiri stadijuma na osnovu stepena ispadanja i mogućnosti vraćanja u analni kanal.
| Stadijum | Položaj | Glavni simptomi | Lečenje |
|---|---|---|---|
| I | Ostaju unutar analnog kanala | Svrab, peckanje, blago krvarenje | Promena navika i lokalna terapija |
| II | Ispadaju, ali se sami vraćaju | Krvarenje, pritisak, prolazna kvržica | Ambulantne procedure |
| III | Moraju ručno da se vrate | Češće krvarenje, bol, otežana higijena | Ambulantno ili hirurško lečenje |
| IV | Trajno su ispali | Jak bol, otok, krvarenje | Najčešće operacija |
Prvi stadijum – Hemoroidi su uvećani, ali ostaju unutra
Hemoroidi su uvećani, ali ne ispadaju iz analnog kanala. Pacijent ih najčešće ne može videti ni napipati.
Najčešći simptomi hemoroida u prvom stadijumu su:
- povremeni svrab
- peckanje
- iritacija
- blaga nelagodnost
- bezbolno svetlocrveno krvarenje.
Tegobe se mogu povući i ponovo javiti nakon tvrde stolice, naprezanja ili dugog sedenja.
Sprečavanje pogoršanja stanja najlakše je u najranijoj fazi, kada se tegobe tek povremeno javljaju, a preparati kao što je Rectovenal mogu koristiti pri ublažavanju neprijatnosti i iritacija u analnoj regiji.
Kada reagovati
Pregled je potreban kada se svrab, peckanje ili krvarenje ponavljaju, čak i bez bola.
Dijagnoza se postavlja razgovorom, vizuelnim i digitalnim pregledom, a po potrebi i anoskopijom.
Lečenje najčešće počinje regulisanjem stolice, većim unosom vlakana i tečnosti, smanjenjem naprezanja i izbegavanjem dugog sedenja na WC šolji.
Kreme, masti i čepići mogu ublažiti svrab, otok i nelagodnost, ali ne uklanjaju uvećano hemoroidalno tkivo. Kortikosteroidne preparate treba koristiti kratkotrajno i po savetu lekara zbog rizika od stanjivanja kože.
Kod upornog krvarenja ili tegoba koje ne reaguju na osnovne mere mogu se primeniti skleroterapija, ligacija gumicom ili infracrvena koagulacija.
Drugi stadijum – Hemoroidi ispadaju, ali se sami vraćaju
Hemoroidi ispadaju tokom pražnjenja ili naprezanja, ali se nakon toga sami vraćaju u analni kanal.
Pacijent može osetiti prolaznu kvržicu, pritisak ili nepotpuno pražnjenje. Mogu se javiti svrab, peckanje, slabiji bol, vlaženje, sluz i iritacija kože.
Svetlocrveno krvarenje može se javiti tokom ili posle pražnjenja.
U odnosu na prvi stadijum, prolaps pokazuje da je bolest napredovala.
Kada je vreme za pregled
Pregled je potreban kada se ispadanje ponavlja, postaje učestalije ili ga prate krvarenje, bol, otežana higijena i osećaj nepotpunog pražnjenja.
Prvi i drugi stadijum najčešće se leče promenom navika ili ambulantnim procedurama.
Među ambulantnim procedurama ligacija gumicom smatra se najefikasnijom za većinu simptomatskih hemoroida prvog i drugog stadijuma, kao i za deo pacijenata sa trećim stadijumom.
U odnosu na druge ambulantne metode može pružiti trajniju kontrolu prolapsa i ponovljenog krvarenja, ali može izazvati više kratkotrajnog bola nakon intervencije.
Ligacija gumicom prekida dotok krvi u hemoroid, nakon čega se tkivo smanjuje i otpada.
Skleroterapija podrazumeva ubrizgavanje rastvora koji smanjuje hemoroidalno tkivo, dok infracrvena koagulacija koristi toplotnu energiju.
Izbor terapije zavisi od intenziteta tegoba, učestalosti krvarenja i nalaza proktologa.
Treći stadijum – Hemoroidi se moraju ručno vratiti
Hemoroidi ispadaju tokom pražnjenja ili fizičkog napora i ne vraćaju se spontano. Potrebno ih je ručno potisnuti u analni kanal.
Krvarenje može biti češće, a bol, svrab, peckanje, pritisak i nelagodnost izraženiji.
Mogu se javiti:
- vlaženje i curenje sluzi
- iritacija kože
- otežana higijena
- nelagodnost pri sedenju i hodanju
- smetnje tokom fizičke aktivnosti.
Zašto ne treba odlagati reakciju
Potreba za ručnim vraćanjem hemoroida znak je uznapredovale bolesti i razlog za proktološki pregled.
Deo pacijenata može se lečiti ligacijom ili manje invazivnim metodama, dok se kod većeg prolapsa i kombinovanih unutrašnjih i spoljašnjih hemoroida razmatra operacija.
THD koristi ultrazvuk za pronalaženje arterija koje dovode krv do hemoroida. Njihovim podvezivanjem smanjuje se dotok krvi i hemoroidi se povlače.
HAL-RAR kombinuje podvezivanje hemoroidalnih arterija sa vraćanjem i fiksiranjem prolabirane sluzokože.
THD zahvat može trajati do približno 30 minuta. Trajanje, anestezija i boravak u bolnici zavise od procedure, nalaza i ustanove.
Dopler-vođena ligacija može biti povezana sa manjim postoperativnim bolom nego klasična hemoroidektomija, ali deo istraživanja pokazuje višu stopu ponovne pojave simptoma.
Zbog toga se bira kada je važan lakši oporavak, ali samo ako veličina prolapsa i spoljašnje promene omogućavaju takav pristup.
Kod velikih kombinovanih unutrašnjih i spoljašnjih hemoroida može se preporučiti klasična hemoroidektomija.
Odluka o lečenju zavisi od veličine promena, intenziteta simptoma, prisustva spoljašnjih čvorova, prethodnog lečenja i opšteg zdravstvenog stanja.
Četvrti stadijum – Hemoroidi su trajno ispali
Hemoroidi su stalno izvan analnog kanala i ne mogu se vratiti ni ručno.
Mogu se javiti jak bol, otok, svrab, peckanje, stalna nelagodnost i češće ili obilnije krvarenje.
Održavanje higijene postaje otežano, a koža oko analnog otvora može biti stalno nadražena.
Sedenje, hodanje i pražnjenje creva mogu biti značajno otežani.
Trajno ispali hemoroidi mogu biti uklješteni, što dovodi do prekida cirkulacije, jakog bola i rizika od oštećenja tkiva.
Kada je potrebna brza reakcija
Pregled ne treba odlagati kada su prisutni jak bol, obilnije krvarenje, nagli otok ili iznenadno pogoršanje.
Četvrti stadijum najčešće zahteva operativno lečenje.
Iako većina osoba sa simptomatskim hemoroidima ne zahteva operaciju, stručni pregled procenjuje da je hirurško lečenje potrebno kod približno 10%-20% simptomatskih pacijenata.
Operacija se uglavnom razmatra kod izraženog prolapsa, velikih spoljašnjih čvorova, kombinovane bolesti i neuspeha manje invazivnog lečenja.
Moguće procedure uključuju klasičnu hemoroidektomiju, Miligan–Morganovu i Parksovu tehniku, Ligasure, laserske metode, THD i HAL-RAR.
Klasična hemoroidektomija uklanja promenjeno tkivo i ima nizak rizik od ponovne pojave bolesti, ali je oporavak obično duži i bolniji.
Laserske i Dopler-vođene metode mogu biti povezane sa manjim bolom i kraćim oporavkom kod odabranih pacijenata, ali nisu pogodne za svaki uznapredovali slučaj.
Kod kombinovanih unutrašnjih i spoljašnjih hemoroida trećeg ili četvrtog stadijuma klasično hirurško uklanjanje može dati trajniji rezultat.
Šta se može uraditi u ranim stadijumima?
Cilj osnovnih mera je mekša stolica i lakše pražnjenje bez naprezanja.
Potrebno je:
- postepeno povećati unos vlakana
- piti dovoljno tečnosti
- ne odlagati nagon za pražnjenjem
- izbegavati naprezanje
- ne sedeti dugo na WC šolji
- uvesti redovnu fizičku aktivnost.
Pregled kliničkih ispitivanja pokazao je da dodatni unos vlakana smanjuje rizik od zadržavanja simptoma za oko 47%, dok se rizik od hemoroidalnog krvarenja smanjuje za približno 50%.
Najviše koristi zabeleženo je kod hemoroida bez izraženog prolapsa, dok vlakna sama po sebi ne mogu da vrate uznapredovalo prolabirano tkivo u analni kanal.
Kod osoba kojima određena hrana pogoršava simptome može pomoći ograničavanje masne, slane, ljute i začinjene hrane, alkohola, gaziranih pića i prekomerne količine kafe.
Analnu regiju treba prati nežno, bez grubog trljanja, parfemisanih sapuna i iritirajućih vlažnih maramica.
Tople sedeće kupke mogu privremeno smanjiti svrab i neprijatnost.
Kreme, masti, gelovi i čepići mogu ublažiti simptome, ali ne rešavaju prolaps niti uklanjaju uzrok bolesti.
Lokalne anestetike, kortikosteroide, laksative i druge lekove treba koristiti po preporuci lekara.
Česta pitanja
Zaključak je ne čekati četvrti stadijum
Ponavljani svrab, peckanje ili svetlocrveno krvarenje razlog su za pregled.
Hemoroidi koji ne ispadaju pripadaju prvom stadijumu. Oni koji ispadaju i sami se vraćaju pripadaju drugom. Hemoroidi koje je potrebno ručno vratiti odgovaraju trećem stadijumu, dok su u četvrtom trajno ispali.
Pročitajte još: Ishrana kod hemoroida koji krvare
Prvi i drugi stadijum najčešće se leče promenom navika, lokalnom terapijom i ambulantnim procedurama. Treći zahteva individualnu procenu, dok četvrti najčešće zahteva operaciju.
Stadijum se utvrđuje proktološkim pregledom, koji može uključivati vizuelni i digitalni pregled, anoskopiju, sigmoidoskopiju ili pregled debelog creva.
Krvarenje ne treba samostalno pripisivati hemoroidima. Izbor lečenja zavisi od pregleda i individualnog nalaza, a ne samo od opisa simptoma na internetu.